Nhìn lại giáo dục từ 2018 về trước¶
Một ngày đẹp trời, mình nhìn lại những ngày tháng phổ thông. Sau nhiều năm rời ghế nhà trường, gia nhập xã hội hơn (một tí?) thì mình có nhiều nhìn nhận và suy nghĩ khác so với khi còn học phổ thông.
Ngành giáo dục có lẽ là ngành gây tranh cãi nhiều nhất, thậm chí xuất hiện nhiều tư tưởng cực đoan về nó. Vấn đề là, bản thân ngành giáo dục có sự tham gia của rất nhiều thành phần xã hội, một số thậm chí còn không thực sự làm việc trong ngành giáo dục hay sư phạm.
Dạy học thêm và quy luật cung cầu¶
Giáo dục cung cấp cho mọi người một chương trình đào tạo giống nhau nhằm đảm bảo tính công bằng. Chúng ta học chung chương trình sách giáo khoa, chúng ta đảm bảo số tiết trên lớp trong một kì, ...
Tuy nhiên, câu chuyện khác đi khi chúng ta thi đại học/cao đẳng. Tuyển sinh đại học chỉ lấy một lượng chỉ tiêu nhất định, và nếu số người dự thi nhiều hơn lượng chỉ tiêu thì phải có người không được nhận. Ở đây, theo cách phổ thông nhất là sử dụng điểm thi đại học ba môn để xét từ trên xuống dưới. Nếu tổng ba môn của chúng ta từ điểm chuẩn trở lên thì chúng ta đậu, không thì rớt.
Vấn đề ở đây là, chúng ta có một chương trình học giống nhau, nhưng để vào đại học thì chúng ta cần phải có điểm cao hơn người khác để đảm bảo khả năng được nhận. Đây là một cuộc tranh đấu mà phải có người thua.
Như vậy, dễ thấy rằng ở đây xuất hiện nhu CẦU: các bạn học sinh muốn chuẩn bị tốt hơn cho kì thi vì việc học trên lớp không đảm bảo khả năng cạnh tranh với người khác. Phụ huynh cũng muốn con mình chuẩn bị tốt hơn cho kì thi đại học, đôi khi còn là thể diện của bản thân, nên CẦU cũng xuất hiện ở phụ huynh.
Có cầu thì sẽ có cung là nội dung của quy luật cung cầu. Các thầy cô sẽ CUNG cấp cho học sinh và phụ huynh những buổi kèm ngoài giờ học trên trường để giúp các bạn học tốt hơn. Giáo viên bỏ thời gian và công sức để soạn bài tập, giảng giải cách làm bài, ... và nhận lại tiền công. Một mối quan hệ đôi bên cùng có lợi.
Vấn đề từ đây mới trở nên rắc rối. Rõ ràng là những môn cần thiết để thi đại học sẽ được học sinh tập trung đầu tư hơn, còn những môn văn hóa (mà chúng ta hay gọi là môn phụ) thường bị xem nhẹ. Những môn như toán, lý, hóa, tiếng Anh số lượng giáo viên dạy thêm rất nhiều, tới mức áp đảo các môn khác. Giáo viên nào có nhiều học sinh thi đạt thủ khoa hay chỉ cần điểm cao thì sẽ nổi tiếng, được nhiều người biết tới, và kiếm được nhiều tiền. Ngược lại, những môn mà ít người quan tâm (hoặc thậm chí không quan tâm) như công nghệ, tin học, ... thì các thầy cô gần như chỉ có lương trên trường chứ không hề có khái niệm dạy thêm, vì chả ai theo học thêm. Đây chính là quy luật cung cầu đơn giản trong ngành giáo dục.
Bành trướng lãnh địa dạy học thêm¶
Phần trên mình chỉ nói về việc ôn luyện để thi đại học/cao đẳng. Tuy nhiên hiện nay việc dạy học thêm có đủ ở mọi cấp, thậm chí từ mẫu giáo để chuẩn bị lên lớp 1 và cũng có nhiều ý kiến trái chiều trên mạng.
Các hình thức dạy học thêm (mà mình biết)¶
Mình chia việc dạy học thêm thành ba loại dựa theo quy mô:
học thêm tại trung tâm luyện thi: đôi khi chúng ta gọi là lò luyện thi. Theo như mình đọc trên sách báo và xem trên Internet thì hình thức này phổ biến ở các nước châu Á khác như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ... Trung tâm luyện thi gồm nhiều môn và do nhiều giáo viên đảm nhận, mỗi môn cũng có thể do nhiều giáo viên dạy;
học thêm tại chỗ dạy thêm của giáo viên: các giáo viên sẽ thuê mặt bằng là một căn phòng đủ lớn để học sinh theo học. Theo mình thì hình thức này phổ biến nhất tại Việt Nam. Mỗi giáo viên dạy một môn (có thể nhiều môn hơn nhưng mình chưa thấy);
học thêm với gia sư: gia đình thuê một gia sư kèm tại nhà cho học sinh. Tùy vào khả năng của gia sư mà có thể kèm một hay nhiều môn.
Ở đây, trung tâm luyện thi có thể xem là một cơ sở kinh doanh hợp pháp, ở đó giáo viên bán kiến thức và học sinh trả tiền để được học nhiều hơn những gì được học trên trường. Điển hình nhất của hình thức này là các trung tâm tiếng Anh, giúp chúng ta chuẩn bị cho các kì thi chứng chỉ tiếng Anh như TOEIC, IELTS, TOEFL, ...
Hai hình thức dạy học thêm ở sau không có cơ sở pháp lý nhưng không có gì sai trái vì chỉ đơn giản là trao đổi giữa người quen với nhau. Do đó vào năm học 2016-2017 có một đợt cấm dạy học thêm là nhắm vào cá nhân giáo viên mở lớp dạy, nhưng vấp phải sự phản đối và cũng không có cơ sở pháp lý hay xã hội để cấm. Phụ huynh và học sinh cần những lớp này (vì gần nhà, giáo viên cùng trường, giáo viên có tiếng, ...), và không có nhiều điều kiện chuyển sang học ở trung tâm, nói cách khác là CẦU ở phần trên. Từ đó, chính sách cấm dạy học thêm, với mục tiêu là giảm sự phụ thuộc của học sinh vào việc học thêm và đảm bảo tính công bằng, là điều không tưởng. Chừng nào vẫn còn CẦU thì giáo viên vẫn cứ CUNG.