Nước Nga bạc nhược những năm 202x

Đối với mình nước Nga có ý nghĩa rất đặc biệt, là nơi mình dành nhiều năm để học tập và sinh sống. Mình đã trải qua những năm tháng đại dịch tại Nga, chứng kiến xung đột với láng giềng Ukraine (ít nhất là trên báo). Trong bài viết này mình sẽ đưa ra những điểm rất tệ của nước Nga dựa trên trải nghiệm của mình. Ở cuối bài viết mình sẽ nêu các lý do giúp các bạn xác định Nga có phải là đất nước đáng để đi du học không.

Lưu ý lần nữa rằng mọi điều mình viết đều là trải nghiệm cá nhân nên chỉ mang tính chất tham khảo. Tuy nhiên mình tự tin rằng những điều mình nói là những sự thật mà nhiều group du học Nga hay nhiều bạn đã từng học tại Nga sẽ không nói vì ... lùa gà.

Chính quyền chặn mạng xã hội nước ngoài

Trong những năm xung đột với Ukraine, nhiều chính sách đã được đưa ra với cái mác "an ninh quốc gia", nhưng dưới góc nhìn của mình, một người nước ngoài học tập và sinh sống tại Nga, thì các lệnh cấm chỉ mang tính chính trị.

Đầu tiên, vào đầu thời điểm xung đột năm 2022, chính phủ Nga cấm một số mạng xã hội của Mỹ như facebook, instagram, twitter (sau này là X). Lý do là vì các mạng xã hội này là nơi hoạt động, tuyên truyền của những hội nhóm ủng hộ phương tây, Mỹ, Ukraine. Điều này hợp lý vì chính phủ Nga sẽ không muốn người dân nghe theo các bài tuyên truyền của phe đối lập.

Tuy nhiên ở đây có hai điều khá cấn:

1. Người Nga chỉ sử dụng nhiều instagram là nơi chia sẻ hình ảnh, còn mạng xã hội thì Nga có nền tảng riêng là VKontakte (viết tắt là VK), và là mạng xã hội phổ biến nhất tại Nga. Do đó facebook hay twitter gần như không ảnh hưởng lắm tới tư tưởng của người dân. Thậm chí việc cấm còn làm giảm kết nối với quốc tế. Giả sử các bạn muốn liên lạc với trường để tìm hiểu hoặc trao đổi, các bạn có thể liên lạc qua mail hoặc fanpage mạng xã hội của trường. Do đó các trường đều duy trì nhiều fanpage trên nhiều nền tảng khác nhau. Tuy nhiên nếu các fanpage trên các nền tảng phổ biến ở nước khác, ví dụ như facebook ở Việt Nam, không thể liên lạc với trường thì sao? Điều này gây ra sự bất tiện lớn đối với những người muốn liên hệ với trường.

2. Nhiều ứng dụng khác như Discord, Whatsapp thì không bị cấm và vẫn còn được sử dụng rất lâu về sau mới bị cấm. Vấn đề ở đây là khi cấm facebook và instagram, công ty mẹ tạo nên hai ứng dụng trên là meta, bị liệt vào danh sách đen của chính phủ Nga. Tuy nhiên các sản phẩm khác của meta như whatsappp thì không bị?

Trên các diễn đàn thân Nga, mọi người thường đùa rằng phương tây cấm có chọn lọc, khi những thứ không ảnh hưởng đến họ như đồ điện tử của Nga thì bị cấm, trong khi vẫn mua dầu mỏ của Nga.

Nhìn lại nước Nga thì sao? Chẳng phải cũng là một biểu hiện của tiêu chuẩn kép, cấm có chọn lọc, sao? Whatsapp là ứng dụng nhắn tin quốc dân trong nhiều năm, được nhiều người tin dùng trước cả khi telegram ra đời. Nếu cấm whatsapp thì không có giải pháp thay thế, do đó chính phủ đã làm ngơ trước ứng dụng này. Các bạn cũng có thể chú ý rằng meta thường xuyên dính vào các vụ bê bối về lộ thông tin người dùng và bán cho bên thứ ba. Điều này lại càng làm tăng thêm nghi vấn: tại sao không cấm tất cả sản phẩm của meta, mà chỉ một phần?

Vào năm 2025, một ứng dụng nhắn tin tên MAX được giới thiệu, và không lâu sau đó trở thành ứng dụng nhắn tin quốc gia. Gần như cùng lúc, lệnh cấm whatsapp được đưa ra bởi RKN (Роскомнадзор, cơ quan giám sát truyền thông của Nga). Đến đây chúng ta đã rõ một điều: lúc chưa có phương án thay thế, chính quyền cần nhẫn nhịn; còn khi có phương án thay thế thì hoàn toàn có thể cấm.

Khoảng tháng 10/2025, có các thông tin rằng người dùng internet tại thành phố Kazan đã nộp đơn kiện lên tòa án thành phố, tố cáo RKN đang lạm quyền và hạn chế tự do của công dân được quy định trong hiến pháp. Chúng ta có thể thấy rằng, giải pháp MAX của chính phủ quá mới và là bản copy rẻ tiền của telegram, và người dùng phổ thông đã quen với whatsapp không có nhu cầu chuyển đổi sang MAX. Lúc mình còn đi học thì các thầy cô lớn tuổi đều dùng whatsapp, thậm chí là kênh liên lạc chính ngoài mail, còn các bạn trẻ thì mới sử dụng telegram. Như vậy, rõ ràng giải pháp MAX chỉ phục vụ nhu cầu của chính quyền, trở thành cái cớ để loại bỏ whatsapp, chứ không thực sự là giải pháp thay thế.

Chính quyền chặn khả năng truy cập tới bên ngoài

Sau khi hàng loạt các ứng dụng nước ngoài bị chặn thì người dùng internet có nhu cầu sử dụng sẽ làm gì? Giải pháp được sử dụng nhiều nhất là VPN.

Điều thú vị là chính quyền cấm hàng loạt các VPN nước ngoài như Proton, Nord, ..., thậm chí các giao thức mạng hoạt động tương tự VPN như SOCKS4, SOCKS5 cũng bị cấm, nhưng các sản phẩm VPN của công ty trong nước như Kaspersky thì không bị và vẫn được tiếp tục hoạt động.

Ngoài ra, một chính sách khá chấm hỏi là các công ty hay bên cung cấp VPN không được đăng công khai trên internet các hướng dẫn cài đặt VPN hoặc giải pháp vượt qua tường lửa. Điều này khá giống rượu bia và thuốc lá, các cửa hàng và hãng sản xuất được phép bán ở thị trường, nhưng không được phép chạy quảng cáo dưới bất kì hình thức nào. Ở đây, VPN cũng giống như ứng dụng nhắn tin MAX bên trên, là một nỗ lực tìm kiếm giải pháp thay thế, và cũng là hỗ trợ cho các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên các bạn có thể dễ dàng nhận thấy rằng không mấy công ty công nghệ của Nga thực sự nổi tiếng trên thế giới, và do đó lượng người dùng phổ thông không quá nhiều. Đây là một bước đi giúp người Nga dùng hàng Nga, còn hàng Nga có xịn hơn hàng Mỹ, EU không thì hên xui.

Sang năm 2025, gần như tất cả các dịch vụ VPN phổ biến trên thế giới đã bị vào danh sách hạn chế của RKN. Ngoài ra, trong năm 2025 còn ban hành một chính sách về việc truy cập các tài liệu bị cấm (quy định bởi Luật hình sự) bằng VPN sẽ làm tăng thêm tội. Mình nghĩ về hai trường hợp:

1. Người dùng vô tri tình cờ truy cập tài liệu bị cấm. Ở đây, người dùng không biết rằng tài liệu bị liệt vào danh sách cấm của Luật hình sự Nga, hoặc được ấn phẩm ở ngôn ngữ khác. Đây là lỗi của người dùng internet khi không hiểu biết về luật pháp Nga, do đó bị bắt là điều hợp lý.

2. Người dùng cố tính truy cập tài liệu bị cấm. Ở trường hợp này, người dùng hiểu rằng tài liệu được gắn nhãn cực đoan và sử dụng VPN để che giấu việc truy cập của bản thân. Thậm chí, các phần tử nổi loạn hoặc khủng bố có thể thiết lập các kênh VPN hoặc giải pháp tương tự của riêng mình để vượt qua kiểm duyệt của hệ thống giám sát quốc gia. Điều mình muốn nói ở đây là, khi người dùng ý thức được việc mình làm là sai, thì họ cũng có phương án để tránh hệ thống giám sát. Từ đó, việc quy định rằng sử dụng VPN nhằm truy cập tài liệu bị cấm làm nặng thêm tội chỉ như một lý do để chính quyền chặn các dịch vụ VPN nước ngoài. Khi đó người dùng internet buộc phải sử dụng dịch vụ VPN cho doanh nghiệp trong nước cung cấp, và chắc chắn sẽ bị giám sát bởi chính phủ.

Nước Nga vĩ đại, nhưng bợ đít Trung Quốc

Khi xung đột nổ ra và cả thế giới cấm vận Nga thì việc đi tìm càng nhiều đồng minh càng tốt trở thành bản năng sống còn của mỗi quốc gia.

Nước Nga cũng không phải ngoại lệ. Trước 2022, mình thấy trường mình gần như không có hợp tác nghiên cứu nào đáng kể với Việt Nam. Tuy nhiên từ 2022 trở đi, số lần các đoàn hợp tác từ Việt Nam sang trường mình tăng đáng kể. Đây là minh chứng của việc khi tôi mạnh, có bạn hay không cũng được, nhưng khi tôi yếu, tôi tìm tới bạn.

Chúng ta có thể thấy rằng điều này hoàn toàn bình thường vì khi đặt lợi ích quốc gia lên bàn cân thì không phải lúc nào cũng có thể chọn đối tác. Một câu nói nổi tiếng về điều này là "Không có kẻ thù vĩnh viễn. Không có đồng minh vĩnh viễn. Chỉ có lợi ích quốc gia là vĩnh viễn".

Tuy nhiên, cách Nga đối xử với Trung Quốc là điều rất đáng để xem xét ở đây vì Trung Quốc nắm giữ gần như sự sống còn của Nga trong tình hình bị bao vây này.

Đầu tiên là về giáo dục. Tương tự Việt Nam, trước 2022 có rất ít các thông tin chính thức về hợp tác nghiên cứu và giáo dục với Trung Quốc. Tuy nhiên sau đó các bài viết trên trang chủ của trường mình thường xuyên đăng các hoạt động, sự kiện hợp tác với ĐH Hải Nam của Trung Quốc. Ngoài trường mình, nhiều trường khác như NSU (Novosibirsk State University) cũng đẩy mạnh hợp tác với các trường ở Trung Quốc, thậm chí mùa hè 2025 còn tổ chức cho sinh viên đi trường hè ở Trung Quốc.

Tiếp theo là về du lịch. Khi mình lần đầu sang Nga năm 2019, sân bay ở Moscow có hai ngôn ngữ là tiếng Anh và tiếng Nga (tiếng bản địa) như mọi sân bay khác trên thế giới. Điều thú vị là từ 2022 trở đi ở sân bay Nga còn có thêm tiếng Trung Quốc nữa. Điều này giúp tăng lượng khách du lịch Trung Quốc lên, tạo thành động lực kinh tế cho Nga vì Trung Quốc chi tiền rất mạnh cho du lịch.

Đến đây, các bạn có thể hình dung được sự thiên vị của Nga dành cho Trung Quốc. Việc người Đông Á và Đông Nam Á hay bị nhầm thành người Trung Quốc không phải điều gì mới mẻ tại các nước châu Âu. Tuy nhiên điều khiến mình khó chịu là người Nga hay mặc định rằng châu Á là Trung Quốc và Trung Quốc chính là châu Á. Họ mặc định rằng chúng ta đều biết tiếng Trung? Tất cả những người chào mình bằng "Ní hảo" đều bị mình bơ, đơn giản là mình mặc định rằng người ta nói với ai đó khác chứ không phải mình.

Một câu chuyện về người em ở chung phòng với mình trong ký túc xá. Khi mình tốt nghiệp và sang trường khác học thạc sĩ thì chỉ còn một mình em kia ở trong phòng. Phòng mình là phòng cho 3 người, và theo logic thông thường thì khi năm học mới bắt đầu và sinh viên mới sang, nếu còn chỗ trống thì quản lý ký túc xá chỉ việc nhét thêm vào là ổn, đúng không nhỉ? Ở đây quản lý có một pha xử lý rất thú vị. Họ bắt đứa em cùng phòng mình chuyển sang phòng khác để nhét 3 bạn Trung Quốc mới sang vào. Bạn kia nói với quản lý ký túc xá rằng bạn đó ở với các bạn Trung Quốc được. Tuy nhiên quản lý lại nói rằng: "Nhưng bọn Trung Quốc không ở chung với người nước khác được". Như vậy vấn đề ở đây là các bạn Trung Quốc được đối xử như vua chúa, muốn gì được nấy, chứ không phải như sinh viên thông thường, được phân đâu thì ở đó.

Một câu chuyện thú vị khác xảy ra ở Đại học Bách khoa Saint-Petersburg mang tên Peter Đại đế. Vào đầu năm 2026, nhà trường chúc mừng tết âm lịch (hoặc lịch phương đông) và được cô giáo dạy tiếng Nga dẫn vào group chat của lớp tiếng Nga như hình bên dưới.

Ở đây các bạn có thể thấy rằng một bạn Trung Quốc "chỉnh" lại rằng, Trung Quốc thành lập Chinese New Year, mà không phải Lunar New Year (hay Eastern New Year) như chúng ta vẫn hay gọi khi học tiếng Anh.

Ngay sau đó, các bạn Việt Nam vào phản biện như hình bên dưới.

Tới đây, một bạn Trung Quốc khác vào bình luận với nội dung đại ý là bảo các bạn Việt Nam về học lại sử đi. Thậm chí bạn này còn gọi chúng ta là Annam, một từ được thực dân Pháp sử dụng khi gọi nước ta thời kì thuộc địa. Mình không biết bạn này mới là người không học sử (vì không biết rằng đó là từ được Pháp sử dụng nhằm miệt thị nước ta) hay là cố tình sử dụng từ này. Dù là trường hợp nào cũng đều không thể chấp nhận đối với chúng ta, và nếu là trường hợp sau thì lại càng không thể tha thứ.

NHƯNG, điều quan trọng ở đây, lại chính là thái độ của nhà trường.

Cuối cùng, nhà trường cũng sửa thành Chinese New Year như phản ánh của các bạn sinh viên Trung Quốc.

Những câu chuyện trên cho chúng ta cái nhìn về sự thiên vị của nước Nga đối với Trung Quốc. Việc người Trung Quốc luôn tự hào, với một chút cực đoan, về đất nước mình không phải điều gì lạ lẫm với người Việt Nam chúng ta, và không thể phủ nhận là họ có quyền làm vậy với những thành quả và vị thế của nước họ. Tuy nhiên họ mang cái tư tưởng "Trung Quốc đẻ ra cái thế giới" này đi khắp thế giới, và Nga thuận theo những gì sinh viên Trung Quốc nói, đã phản ánh sự thật nước Nga vĩ đại, nhưng bợ đít Trung Quốc để tồn tại.